Hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường THPT

Đăng lúc: Thứ bảy - 28/05/2011 11:49. Đã xem: 7510
Hình minh họa

Hình minh họa

   Khâu cuối cùng trong chu trình giáo dục HS cấp THPT là sau khi tốt nghiệp HS phải chọn được một nghề để học phù hợp với năng lực, nguyện vọng và điều kiện bản thân, Hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong các trường THPT hiện nay nên được tổ chức như thế nào để phát huy hiệu quả.
  Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã nhấn mạnh: "Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh (HS) trung học, chuẩn bị cho thanh thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương". Giáo dục phổ thông và hướng nghiệp (HN) được coi là nền tảng để phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH đất nước, góp phần quyết định vào việc nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 40% vào năm 2010 (Chiến lược phát triển giáo dục 2001 -2010). Vì vậy, có thể khẳng định: khâu cuối cùng trong chu trình giáo dục HS cấp THPT là sau khi tốt nghiệp HS phải chọn được một nghề để học phù hợp với năng lực, nguyện vọng và điều kiện bản thân.
I. Thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường THPT.
                Hiện nay, hoạt động giáo dục hướng nghiệp (GDHN) trong các trường THPT đã có những chuyển biến tích cực và đạt một số hiệu quả nhất định. Tuy nhiên hoạt động GDHN ở các trường vẫn còn nhiều hạn chế. HS chưa có định hướng nghề nghiệp rõ ràng, không được tư vấn chọn nghề một cách phù hợp và có căn cứ; một số CBQL, GV và cha mẹ HS chưa nhận thức đúng về công tác HN và việc chọn nghề của HS.
               1. Tư duy cũ trước một vấn đề mới.
                - Nhận thức về mục tiêu, vai trò của công tác GDHN chưa rõ, chưa đúng tầm: Hầu hết các trường THPT hiện nay, mối quan hàng đầu là làm thế nào để HS học khá giỏi, chăm ngoan và đỗ tốt nghiệp ngày càng cao, còn chuyện sau tốt nghiệp THPT các em làm gì, học gì chưa được chú ý nhiều, và không phải trường nào cũng quan tâm đúng mức.
                - Nhận thức của HS và cha mẹ HS về việc chọn nghề còn rất phiến diện , tâm lý chọn nghề chung của HS mang tính may rủi, thiếu thông tin chọn nghề theo sự áp đặt của người lớn, theo thời thượng; chọn nghề ở bậc đại học, chọn nghề theo "mác" theo "nhãn"; chọn các nghề nổi tiếng, nghề dễ kiếm tiền … mà quên mất một điều: không biết có phù hợp với năng lực, hứng thú, điều kiện bản thân hay không.
               2. Những cách làm chưa hiệu quả.
                - Từ nhận thức về chương trình GDHN chưa toàn diện và sâu sắc, dẫn đến phương pháp tổ chức các hoạt động GDHN chưa phong phú và thiếu sáng tạo. HS trong lớp có hứng thú, năng lực và sở thích nghề rất khác nhau, vì thế không thể rập khuôn máy móc giảng dạy hoạt động GDHN như sách GV hướng dẫn. Chẳng hạn khi tổ chức các hoạt động GDHN với chủ đề "Tìm hiểu một số nghề thuộc các ngành Y và Dược" (chương trình lớp 10), GV yêu cầu HS cả lớp phải tham gia tìm hiểu, nhưng trong lớp có nhiều em không thích vì không hề có xu hướng đi theo các nghề của ngành này. Dẫn đến mục tiêu và yêu cầu của tiết tổ chức GDHN không đạt yêu cầu, gây nhàm chán, mất hứng thú đối với HS.
                - Công tác tư vấn HN cho HS lớp 12 chưa đúng và chung chung: Ở các trường THPT chỉ khi đến kỳ HS chuẩn bị làm hồ sơ thi vào các trường chuyên nghiệp, các trường mới công bố các thông tin HN trên báo chí, trên Internet ở bảng thông báo để HS tham khảo, sau đó hướng dẫn các em ghi hồ sơ tuyển sinh, và cho đó là cách làm của tư vấn hướng nghiệp (?).
II. Các giải pháp trọng tâm trong hoạt động GDHN ở trường THPT.
1. Giải pháp 1: ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ CÔNG TÁC HƯỚNG NGHIỆP.
                1.1. HS đang cần gì ở nhà trường và gia đình?
                HS đang cần một hướng đi phù hợp với năng lực sau tốt nghiệp THPT để hòa nhập với cuộc sống, với thị trường lao động vốn phong phú và phức tạp hiện nay. HS cần những định hướng, những tư vấn hợp lý của thầy cô giáo và gia đình để không lúng túng trong việc chọn trường, chọn ngành, chọn nghề phù hợp. Nói một cách khác: sau tốt nghiệp THPT, các em chọn được nghề gì phù hợp để học tiếp từ vài tháng đến vài năm?
                1.2. Hướng nghiệp ở trường THPT phải hướng đến những mục tiêu nào?
                - Thứ nhất, phải hướng đến nguyên tắc: Không có người bất tài, chỉ có những người không tìm ra đúng sở trường của mình, và quan điểm: hướng nghiệp là một quá trình thích ứng với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước.
                - Thứ hai, mỗi trường phải xác định được chỉ tiêu phân luồng HS sau tốt nghiệp THPT: Ví dụ, chỉ tiêu phấn đấu của Trường X năm học 2007-2008 đạt khoảng 85% số HS tốt nghiệp THPT được đào tạo nghề ở các bậc ĐH-CĐ, THCN. 15% HS theo nghề truyền thống, nghề PT hoặc vừa làm vừa học...
                - Thứ ba, phải hướng đến yêu cầu: Công tác HN phải được thực hiện đồng bộ qua dạy học các môn văn hóa, qua sinh hoạt HN và hoạt động ngoại khóa để giúp HS biết lựa chọn hướng học tập và nghề nghiệp tương lai một cách có ý thức, đặc biệt là hướng phân hóa, phân ban trong dạy học giúp HS tự HN cho bản thân trong quá trình học.
                - Thứ tư, phải xây dựng được kế hoạch HN và kế hoạch tư vấn HN cho HS lớp 12: Mỗi năm học có một kế hoạch, mục tiêu HN khác nhau phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý HS và quá trình phát triển trong nhận thức về nghề của các em.
2. Giải pháp 2: THỰC HIỆN HIỆU QUẢ CÁC BÀI HỌC VỀ HOẠT ĐỘNG GDHN TRONG CHƯƠNG TRÌNH THPT.
                2.1. Tổ chức các bài học về hoạt động GDHN như thế nào để có hiệu quả?
                - Đổi mới tư duy tổ chức các nội dung hoạt động GDHN: Cấu trúc các nhóm bài GDHN bậc THPT như sau: Lớp 10, có 04 nhóm bài thuộc kiến thức chung, 04 nhóm bài thuộc các nhóm ngành - nghề cụ thể; lớp 11, có 02 nhóm bài thuộc kiến thức chung, 04 nhóm bài thuộc các nhóm ngành - nghề cụ thể; lớp 12 tập trung vào các hoạt động tư vấn HN (04 nhóm bài thuộc kiến thức chung giúp HS tự HN, 03 nhóm bài về hoạt động tìm hiểu hệ thống các cơ sở tuyển chọn nghề). Các nhóm bài còn lại thuộc chủ đề tham quan, giao lưu nghề nghiệp, cho nên cần có phương hướng tổ chức các nội dung hoạt động GDHN phù hợp:
                + Những nhóm bài thuộc kiến thức chung: GV thiết kế các hoạt động và tổ chức HS tìm hiểu theo đơn vị lớp. Những nhóm bài thuộc các nhóm ngành - nghề cụ thể: mỗi nhóm HS tự tìm hiểu theo xu hướng nhóm nghề, GV đóng vai trò cố vấn, trợ giúp cho các nhóm.
                + Giao nhiệm vụ cho các nhóm tự tìm kiếm thông tin nghề nghiệp ở nhà (qua sách báo và các thông tin tuyển sinh, qua cha mẹ, qua mạng Internet … phù hợp với bảng mô tả nghề).
                Chẳng hạn, trong 03 tiết GDHN/tháng, có thể bố trí GV chủ nhiệm các lớp thực hiện 02 tiết, Ban HN trường thực hiện 01 tiết. Ví dụ, chủ đề "Tìm hiểu một số nghề thuộc các ngành Y và Dược" (chương trình lớp 10), GV có các bước tiếp cận nội dung sau:
                + Phân tích mục tiêu, yêu cầu bài học ở các phương diện: đối tượng lao động, đặc điểm, yêu cầu, điều kiện làm việc, cơ hội tìm kiếm việc làm, các chống chỉ định về y học của các nghề thuộc ngành Y và Dược; tìm hiểu trong lớp bao nhiêu HS có xu hướng chọn nghề thuộc ngành này, bao nhiêu HS theo nghề Ydược… những HS không có xu hướng về các nghề thuộc ngành này thì chuyển sang tìm hiểu chủ đề khác.
                + Yêu cầu HS chuẩn bị tài liệu (phôtô sách GV, thu thập thông tin liên quan), giao nhiệm vụ cho các nhóm làm việc ở nhà (sử dụng phương pháp điều tra, nghiên cứu thu thập thông tin; phương pháp thảo luận và học theo nhóm).
                + Đến lớp GV tổ chức cho các nhóm thuyết trình, bổ sung … tổ chức các hoạt động dạng cemina, các phương pháp hoạt động xử lý tình huống HN như phương pháp tổ chức trò chơi, đóng vai, diễn kịch hoặc trò chuyện với các chuyên gia (bác sĩ, dược sĩ), hoặc tham quan cơ sở y tế … để giúp HS làm quen với thực tế.
                Tất cả các phương pháp trên đều phải chứa đựng tình huống HN có vấn đề và được chuyển hóa thành tình huống học tập, kích thích được hứng thú tìm hiểu nghề cho HS.   
                - Đổi mới hình thức và phương pháp tổ chức các hoạt động GDHN: Phương pháp tổ chức các hoạt động GDHN phải chú trọng vào các hoạt động tìm hiểu, nhận thức về nghề cho HS, trong đó phải tập trung vào các phương pháp tự HN ở HS. Chương trình hoạt động GDHN của Bộ GD&ĐT chỉ là chương trình khung và tài liệu hoạt động GDHN chỉ có tài liệu tham khảo cho GV (không có sách cho HS), vì thế không nên cứng nhắc theo sách vở, tài liệu mà căn cứ vào xu hướng chọn nghề của các nhóm HS trong lớp và hơn 6000 nghề khác nhau trong xã hội để thay đổi phương pháp tổ chức các hoạt động GDHN hiệu quả. 
                2.2. Ai là người tổ chức các hoạt động GDHN trong nhà trường?
                - Đội ngũ trực tiếp tổ chức các hoạt động GDHN là GV chủ nhiệm, kết hợp với Ban HN và cộng tác với một số bậc phụ huynh làm việc ở các ngành nghề khác nhau trong xã hội.
                - Đội ngũ hỗ trợ công tác HN nhà trường: Ban giám hiệu, GV bộ môn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Trong đó, GV bộ môn là người tham mưu trực tiếp cho GV chủ nhiệm về lực học và khí chất của HS, GV chủ nhiệm là cầu nối giữa nhà trường với gia đình trong tư vấn HN, GV chủ nhiệm và Ban HN đóng vai chủ đạo trong công tác tư vấn HN cho HS khối 12.
3. Giải pháp 3: LÀM TỐT CÔNG TÁC TƯ VẤN HN CHO HS KHỐI 12.
                3.1. Vì sao GV phải tự trang bị cho mình các kỹ năng hướng nghiệp?
                Ở nước ta chưa có ngành đào tạo GV về công tác HN, cho nên đây là công tác kiêm nhiệm của các thầy cô giáo, đặc biệt là đội ngũ GV chủ nhiệm. Vì thế để làm được và làm tốt công tác HN đòi hỏi các GV phải tự học để trang bị cho mình các tri thức và kỹ năng HN.
                3.2. Vậy đó là những kỹ năng gì?
                Ngoài các kỹ năng sư phạm của một GV, cần có hệ thống các kỹ năng tư vấn HN như:
kỹ năng trò chuyện, kỹ năng thấu cảm, kỹ năng xử lý tình huống HN, kỹ năng quyết định vấn đề … để đưa ra lời khuyên hợp lý.             
                3.3. Người làm công tác tư vấn HN cần phải có những phẩm chất nào?
                Công tác tư vấn HN liên quan mật thiết đến vấn đề tâm sinh lý HS, cho nên người làm công tác tư vấn HN phải trang bị cho mình các tri thức về tâm lý học lứa tuổi và các phẩm chất cơ bản của một nhà tâm lý. Tính cách phải cởi mở, thân mật, biết quan tâm đến người khác, đam mê với công việc… kết hợp với các phẩm chất sư phạm vốn có của một nhà giáo.
                3.4. Tư vấn hướng nghiệp cho HS lớp 12 phải như thế nào?   
                - Mục đích cuối cùng của tư vấn HN là giúp HS nhận thức: một người không chỉ phù hợp với một nghề mà phù hợp với một nhóm nghề; thế giới nghề là rộng lớn: có nhiều loại nghề (chân tay, trí óc), nhiều loại việc (nhân viên, quản lý, tự do), từ đó chọn cho bản thân một nghề phù hợp để lập thân lập nghiệp.
                - Các trường THPT và mỗi GV chủ nhiệm phải hình thành được các kỹ năng tự HN cho HS và hướng dẫn các em tự HN cho chính mình. Ví dụ: cung cấp địa chỉ Email và Website của các trường chuyên nghiệp; các Website về thông tin và test HN trên mạng Internet cho HS tìm hiểu; hướng dẫn HS quy trình tự HN, các kỹ năng chẩn đoán xu hướng, khí chất, tính cách, năng lực nghề của HS; hướng dẫn HS thu thập và xử lý thông tin về yêu cầu của nghề, về thị trường lao động ...
                - Phải có đầy đủ thông tin từ HS, phải để các em bộc bạch được các khó khăn, lúng túng của mình trong quá trình chọn nghề, chọn ngành học. Để có thông tin đầy đủ về thế giới nghề nghiệp, các trường phải có máy tính nối mạng, đặc biệt là hồ sơ điện tử về "Y bạ" của HS trong 03 năm học. Đội ngũ làm công tác tư vấn HN là những thầy cô giáo có kinh nghiệm, các bậc cha mẹ có uy tín làm việc trong các lĩnh vực ngành nghề khác nhau.
                - Chương trình GDHN lớp 12 đã tập trung vào các thông tin tư vấn HN cho HS, đây là giai đoạn HS có những trăn trở muốn được chia sẻ, gặp rất nhiều lúng túng cần được giải đáp để có một quyết định đúng nhất trong việc chọn nghề. Cho nên, các trường cần có phòng tư vấn HN với một Ban tư vấn HN có kinh nghiệm và kỹ năng HN. Phương pháp tư vấn là trao đổi, thảo luận trực tiếp với HS, hoặc qua "hòm thư" HN, hoặc qua địa chỉ Email của trường.
                Tóm lại, tự HN đã trở thành một kỹ năng sống của con người thời hiện đại, vì thế các trường THPT cần trang bị cho HS các kỹ năng tự HN cho bản thân trong suốt thời gian học THPT. Về lâu dài, các trường phải tự đào tạo một đội ngũ GV "chuyên nghiệp" về tư vấn HN. Đây là yêu cầu phát triển nhà trường và cũng là mục tiêu trong việc nâng cao chất lượng nhà trường trong giai đoạn hiện nay và tương lai.
Tác giả bài viết: Văn Đức Thảo- HT THPT Kon Tum
Nguồn tin: Sở GD&ĐT Kon Tum
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Avata
kieu - Đăng lúc: 11/03/2013 23:19
ua? vay co the cho em biet mot so nghe thuoc ngang y va duoc duoc khong??? e cam on
Avata
Hồngnhân - Đăng lúc: 08/11/2012 04:54
Em thấy bài viết đánh giá đúng vai trò của công tác hướng nghiệp đấy chứ. Giải pháp cũng rất khoa học. Tại sao ở VNam chưa có hình thức giáo viên chủ nhiệm nhiều năm liền và khoảng năm gần cuối cấp thì hướng nghiệp cho học sinh mà mình chủ nhiệm. Như vậy sẽ hiệu quả hơn nhiều.
Avata
thy - Đăng lúc: 09/10/2012 08:45
chán
Avata
tran tien dung - Đăng lúc: 26/03/2012 09:14
Thuc trang van de huong nghiep cua cac Truong THPT la mot noi buon.Thu te cac thay co rat muon huong nghiep cho hs,nhung lai chua co king nghiem va chua thuc su chua hieu.De huong nghiep hieu qua cac thay, co nen tim hieu cac thong tin tren mang va phai duoc tap huan. Neu coi hs nhu con em minh chac chan se thanh cong.
Avata
lĩnh - Đăng lúc: 22/11/2011 01:48
tại sao toàn yếu tố tiêu cực vây??buồn cho iệt nam quá!!!

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

Online

  • Đang truy cập: 2
  • Hôm nay: 684
  • Tháng hiện tại: 684
  • Tổng lượt truy cập: 2525251